fa تعیین تجربی اثر نرماله کردن بر خواص مکانیکی و متالورژیکی جوش سر به سر چند پاسه لوله فولادکم آلیاژ استحکام بالا API X65 تخصصي Special پژوهشي Research فولادهای کم آلیاژ استحکام بالا کاربرد وسیعی در صنعت گاز دارند لذا جوشکاری دستی قوس الکتریکی با استفاده از الکترود پوشش‌دار در خطوط لوله انتقال گاز طبیعی ایران اهمیت ویژه‌ای دارد. برای بررسی تجربی درز جوش و اطمینان از پیوستگی جوش محیطی نیاز به آزمونهای مخرب و غیرمخرب می‌باشد. در این مقاله، تأثیر عملیات حرارتی نرماله بر خصوصیات جوش چندپاسه محیطی، در موقعیت‌های متفاوت (ساعت 6-30/7، 30/7-9، 9-30/10 و 30/10-12) با قطر خارجی 36 اینچ به وسیلۀ آزمایش های کوانتومتری، متالوگرافی، کشش، ضربه و سختی سنجی بررسی شد. نتایج نشان می‌دهد در اثر نرماله کردن، مقدار فریت پاس ریشه و سطح جوش به ترتیب 24 و 6 درصد نسبت به فلز پایه افزایش یافته است. همچنین مقدار افزایش فریت در پاس های ریشه، گرم، پرکن و سطح به ترتیب 32، 14، 12و 7 درصد نسبت به پیش از عملیات نرماله است. میزان ازدیاد طول جوش نسبت به نمونۀ قبل از عملیات حرارتی و فلز پایه به¬ترتیب 65 و 5 درصد افزایش داشته است. انرژی شکست در راستای عمود بر جوش (ساعت9-30/10)، 70 درصد نسبت به نمونۀ قبل از عملیات حرارتی افزایش داشته است. مقدار افزایش کربن، وانادیوم و تیتانیوم در منطقۀ جوش نسبت به فلز پایه در موقعیت 6-30/7 به ترتیب برابر با 01/0 ،  003/0 و 005/0 می باشد. High strength low alloy steels are widely used in gas industry, so shield metal arc welding in pipelines to transport natural gas from Iran is of great importance. For experimental investigation of seam weld and integrity of girth weld, destructive and non-destructive tests are required. In this article the effects of normal heat treatment on properties of multi pass welding in different situations (6-7:30 , 7:30-9 , 9-10:30 , 10:30-12) with 36 in outside diameter is evaluated by chemical,  metallography, tensile, toughness and hardness. The result shows that normalizing increases ferrite ratio in root pass and weld cap pass respectively 24 and 6 percent than base steel. Also the increase rate of ferrite in root, hot, filler, and the cap pass are respectively 32, 14, 12 and 7 percent before than normalizing. The elongation weld of was increased ratio than before the heat treatment in base metal respectively 65 and 5 percent. The impact energy alignment to weld (9-10:30) had a rate of 70 percent increase before the heat treatment. The increase rate of C, V and Ti in the weld zone according to base metal in situation of 6-7:30 are respectively 0.01, 0.003 and 0.005. نرماله کردن, فولاد کم آلیاژ استحکام بالا, جوش چند پاسه محیطی, خطوط انتقال گاز طبیعی,API X65 normalizing, high strength low alloy steel, multi pass girth weld, natural gas pipeline, API X65 87 98 http://jwsti.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-177-5&slc_lang=fa&sid=1 M. Sabokrouh مجید سبک روح Yes Faculty of Engineering, Mahallat Institute of Higher Education, Mahallat, Iran. M. Saroghi محسن ساروقی No Faculty of Engineering, Islamic Azad University of Arak, Arak, Iran